Mindbleep #30 Voorbij


Mindbleep Voorbij, voorbij. Maart 2017

Voorbij, voorbij…

 

De Heart Sutra, een beroemde tekst uit de Tibetaans boeddhistische traditie, verkondigt onomwonden dat de Waarheid van wie je bent voorbij alles ligt wat je daarover kunt denken. De versregel:

 

‘Gate, Gate, Paragate, Parasamgate Bodhi Svaha’

 

betekent, vrij vertaald: ‘Voorbij, voorbij, voorbij alles, daar is het compleet geopenbaarde Gewaarzijn, Dat is Het.’

Hoewel we die woorden niet letterlijk begrijpen, resoneren ze met iets veel diepers in ons, een Weten dat geen resultaat is van denken maar van direct inzicht of oeroude herinnering.

 

Het antwoord op de vraag wie wij in wezen zijn is niet te vinden binnen het domein van ons dagelijks bewustzijn. De gedachten, gevoelens en gedragingen die daaruit voortkomen worden zonder uitzondering aangedreven door de instinctieve behoefte om ons voortbestaan veilig te stellen. Het zijn louter overlevingsmechanismen die ego aansturen. Voor dat doel is ego onmisbaar maar als het gaat om het vinden van het antwoord op de enige vraag die ertoe doet namelijk; ‘Wie ben ik?’ is ego-denken volkomen ongeschikt.

 

Kuiken

Geïdentificeerd als we gewoonlijk zijn met ons ego is onze situatie te vergelijken met die van een kuiken dat zijn hele leven maar niet uit zijn ei komt. Zo’n kuiken leeft in een weliswaar benauwde maar tegelijkertijd vertrouwde ‘ei-wereld’ die het voor de enige werkelijkheid houdt. Als kuiken hebben we de binnenkant van onze eierschaal behangen met tal van gedroomde herinneringen en ervaringen uit het verleden en kleurige fantasievoorstellingen over de toekomst waaronder die van een eierhemel die zich ergens buiten onze schaal zou moeten bevinden en die zich kenmerkt door een overvloed aan licht en ruimte.

 

Zo leven wij ons leven in de benauwde maar comfortabele ei-wereld van een bedachte identiteit en denken onszelf een verstandig (uils)kuiken te zijn. Niet zelden kan zoiets een heel leven duren – sommige uilskuikens worden nooit geboren – maar gelukkig kan daar ook een abrupt einde aan komen als we zo hard met onze kop tegen de schaal aanlopen dat die barst. Wat het kuiken ervaart als een crisis is in werkelijkheid een moment van Verlichting. Tony Parsons is groot voorstander van die manier van plotsklapse Verlichting; een flinke klap op je vertrouwde denkwereld en ego-identificaties doet wonderen. Zoals hij zegt: “To be hit by a bus is even better.”

 

Verlichting

Enig ongemak en ontregeling horen wel tot de vaste ongemakken van Verlichting maar het hoeft niet per se zo hardhandig te gaan. Een goed begin is als je bereid bent om ‘voorbij, voorbij te gaan’. Voorbij alles wat je over jezelf denkt te weten en voorbij alles wat je nog denkt te moeten bereiken alvorens je Verlichting kunt ervaren. Als je bereid bent om de hele santenkraam van die verhalen los te laten krijgt het licht van de Waarheid een kans om je te laten zien wie je werkelijk bent. Als onze ogen enigszins gewend zijn aan het licht van de Waarheid dringt het tot ons door dat wij nimmer een kuiken zijn geweest. En niet alleen dat; we ontdekken dat wij evenmin ooit geboren zijn! We zijn in essentie non-duaal Gewaarzijn dat zich onttrekt aan de wetten van de duale wereld die gedirigeerd wordt door plaats en tijd.

 

Hoewel ego zich heftig tegen die Waarheid zal verzetten, zijn wij eenvoudigweg niet ons ego. We zijn niet ons lichaam en we zijn geen van onze gedachten en gevoelens. Wat wij werkelijk zijn – en hier schieten woorden schromelijk tekort – is die stille, open, niet-oordelende, heldere Bron van Gewaarzijn waarbinnen alle ervaringen, gedachten en gedoe zich afspelen. Wij zijn niet ‘iemand’, geen uilskuiken en niet eens een volwassen Liefdevolle en Wijze moeder of vader Uil. We zijn Dat wat in de boeddhistische traditie vaak met Shunyata wordt aangeduid, Sanskriet voor Leegte of niet-iets.

 

Niet-doen

Terwijl ego zijn hele leven druk is om het tegendeel te bewijzen door zich met de ene gedachte na de andere te identificeren, dringt het tot ons door dat we helemaal niet ‘iemand’ hoeven te zijn om te Zijn. Zolang we de ene na de andere ervaring, gedachte, gevoel of bezigheid tot object van ons zelfbeeld maken, zijn we als de aap die van de ene tak naar de andere slingert zonder in de gaten te hebben dat het steeds dezelfde boom is waarin die rondhangt.

 

Het zicht op de Waarheid van je ware aard verkrijg je niet door inspanning, niet door allerhande ‘staten’ na te streven in je meditatie maar juist door totale ontspanning. Het is juist het grijpen naar ervaringen (de takken in de boom van onze slingeraap) die ons belemmeren om de stille, open aard van Zijn gewaar te kunnen worden. Je hoeft helemaal niets te doen want je bent al wat je je hele leven zocht. En iedere poging om daar te komen voert je er – schijnbaar – verder vandaan.

 

Non-meditation

De paradox is dat je weliswaar niets hoeft te doen maar dat je toch wat moet doen om dat te kunnen praktiseren. De wijsheid van Dzogchen en Mahamudra wijzen ons hier de weg. Zij leren ons een manier van niet-mediteren die uiteindelijk leidt tot de onomstotelijke bevestiging dat deze mysterieuze ‘Leegte’ aan de basis ligt van wie je bent. In die Grondeloze Grond kom je ‘thuis’. En de volkomen ontspanning die daarvan het gevolg is maakt je spontaan blij, zorgeloos en je doorziet helder de schijnbare soliditeit van de duale wereld. Op die momenten raak je aan je eigen Verlichting.

 

Om een stapje op deze weg van ‘niet-meditatie’ te zetten kan je de volgende beoefening proberen:

 

Ga zitten op een stoel of kussen, rug recht en je nek enigszins gestrekt.

Volg je adem zonder die te veranderen.

Merk gedachten, gevoelens en zintuigelijke indrukken op maar doe niet wat je gewoonlijk wel doet, namelijk met je aandacht naar die indrukken toe bewegen. In plaats daarvan richt je je aandacht op de stille achtergrond, de ruimte waarin al die ‘bewegingen van je geest’ opdoemen en weer in verdwijnen.

Volg lichtjes je adem die je helpt om je aandacht bij die achtergrond te houden en niet meegesleurd te worden door de drukte van je geest.

Ontspan in die stilte, de ruimte of ‘Leegte’ van je Gewaarzijn. Wen aan de onbepaaldheid van Zijn. Deze ‘grondeloze Grond’ kan je paradoxaal genoeg volledig vertrouwen omdat die er altijd is, en nooit – en dat is letterlijk bedoeld – veranderd en nimmer beweegt. Hier begint ware meditatie.

Heel veel plezier en geluk!

 

Alexander