Mindbleep # 36 Het Nirwana Perspectief

Lineair

De gebruikelijke conditionering van ons denken vertelt ons dat wij een weg bewandelen door het leven die loopt van geboorte naar dood. Met hopelijk wat geluk daar tussenin. Als we die materialistische zienswijze op ons bestaan wat al te mager vinden is er een alternatief. Dat bestaat uit het idee van een spiritueel leven met ego als startpunt en de bevrijding daarvan als de finishlijn. Een leven van Samsara naar Nirwana. Beide routes zijn gebaseerd op hetzelfde lineaire perspectief. Het is het enige perspectief dat ego kan bedenken, gevangen als het zelf is in een duaal wereldbeeld van tegenstellingen; van hier naar daar, van goed naar beter en van menselijk gedoe naar Verlichting. De illusie van een reis die we door het leven maken houdt ego stevig in het zadel en de hoop levend dat er ooit ergens, achter de horizon van het dagelijks leven, een ‘betere’, liefdevollere manier van zijn te vinden is. Een staat van Zijn waar we niet langer lastiggevallen zullen worden door onze angsten, verlangens en pijnlijke herinneringen die zich in de krochten van ons bewustzijn ophouden en die wij als obstakels zien op onze weg naar het beloofde land.

 

Zolang we deze zienswijze aanhangen, veroordelen we onszelf tot een eindeloze zoektocht en niet aflatende inspanning om anders te worden dan we zijn. Waarbij dat ‘anders’ of ‘beter’ worden, berust op fantasieën over onze uiterlijke verschijning, innerlijke gemoedsrust en grenzeloze goedheid zodra we eenmaal Verlichting ‘bereikt’ hebben. Het Nirwana perspectief doet ons, met andere woorden, voortdurend weg bewegen van wie we feitelijk zijn en belast ons met toekomstfantasieën over wie we zouden willen zijn.

 

Het spreekt vanzelf dat ontwikkeling – ook op het spirituele pad – noodzakelijk is en dat enige ideeën over wat ons dat zal brengen daarvoor onontbeerlijk zijn. Maar de echte oorzaak voor het uitblijven van onze ‘Verlichting’ ligt niet zozeer in onze onvolkomenheden maar in de weigering om volledig met onszelf samen te vallen; om onszelf onvoorwaardelijk te aanvaarden; onze prachtige kwaliteiten zowel als onze meest duisteren en pijnlijke gevoelens. Ego is daartoe niet in staat. Ego wil alles doen om de hoop gaande te houden – uren mediteren, pelgrimages maken, wijze boeken bestuderen, goeroes aanhangen, mededogen ontwikkelen. Maar wat het pertinent vertikt is om die verbeterprojecten los te laten en stil te staan bij zichzelf.

 

Gewaarzijn

Gelukkig zijn we niet slechts ons ego. Het bewijs daarvoor bestaat uit het feit dat wij ons bewust kunnen zijn van onze gedachten, gevoelens en gedrag. We zijn dus kennelijk meer dan dat. Hoeveel meer wordt duidelijk als we de moed opvatten om onze toekomstfantasieën even los te laten, een stille plek op te zoeken en alleen maar aanwezig te zijn bij onszelf. In de diepte van onze meditatie stuiten we vroeg of laat op iets dat niet beweegt, geen grenzen kent, niet geboren is, geen kenmerken heeft. En we weten zonder twijfel: “Dit is wie ik ten diepste ben. Ik ben dit ‘Ik Ben’.”
Een weldadige ontspanning die alle lagen van ons wezen raakt, is het directe resultaat van deze realisatie van onze diepste aard.

 

Trauma

Maar dat is niet het einde van het verhaal, dat is slechts het begin. Want vanuit die onbevangen staat van Zijn is het niet moeilijk om te zien welke delen van onze psyche niet open, niet ontspannen en niet weldadig zijn. Rustend in de openheid van non-duaal Gewaarzijn lichten onze oude wonden op; de trauma’s, de onvervulde verlangens, de wanhoop, eenzaamheid, het verdriet en de agressie die diepe sporen trokken op het spiegelende oppervlak van non-duaal Gewaarzijn. Pijnsporen die we ons hele leven trachten te ontkennen door ze weg te werken, teniet te doen, toe te dekken of – andersom – ons daarmee hopeloos te identificeren. Ontkennen of identificatie: het zijn de enige twee overlevingsstrategieën die ego machtig is.

 

Boeddha

De Boeddha ontdekte een derde manier van omgaan met trauma’s en noemde het de ‘Middenweg’. Niet ontkennen of identificeren maar eenvoudig contact maken met onze trauma’s is daarbij het recept. Waarom? Omdat Verlichting niets van doen heeft met perfectie maar met liefde voor de Waarheid. En de waarheid is dat delen van ons Gewaarzijn gestold zijn tot vormen gemaakt van angst, verlangen, eenzaamheid of wanhoop. Ze zijn als ijsschotsen drijvend in de oceaan. In essentie gemaakt van hetzelfde water als de oceaan maar de vorm is hard en koud, scherp en pijnlijk. Ego’s pogingen om die pijnlijke kwesties uit het verleden toe te dekken, te verbeteren, te sublimeren, of zich daarmee te identificeren, leiden nimmer tot een oplossing. Ze zijn zelfs contraproductief omdat al die inspanningen evenzovele bevestigingen zijn van het idee dat de ijsschotsen inderdaad solide zijn en gemaakt van ijs.

 

Mahamudra

De Middenweg bestaat uit het eenvoudige aanwezig zijn bij die ‘ijsschotsen’ zonder de geringste poging om hun vorm, pijnlijkheid, verdriet of eenzaamheid weg te nemen of daar iets anders tegenover te stellen. Het wonder van deze onvoorwaardelijke aanvaarding van onszelf, precies zoals we zijn, is dat die verijsde vormen, onder invloed van onze warme aandacht, vanzelf smelten, zachter worden en na enige tijd oplossen in de oceaan van non-duaal Gewaarzijn. De sleutel is om contact te maken met wat is, niet met hoe je zou moeten zijn. Daar is moed voor nodig, en begeleiding, want het werk op deze diepte kan je niet geheel alleen doen.

 

Mahamudra, het Grote Mededogen is hier de dragende grond. Daarin mag alles verschijnen, ben je volkomen welkom in de wetenschap dat niet het geringste onderdeel van jouw psyche buitengesloten kan worden. Dan blijkt dat de weg naar Verlichting er een is van inclusie en van ontfermen. Eveneens wordt duidelijk dat juist dié onderdelen van onszelf die ego het liefst buitensluit onontbeerlijk zijn om ‘heel’ te kunnen worden. En daarmee blijkt de weg van Verlichting de weg van Liefde te zijn.

En dat is dan Nirwana.

 

In liefde,

Alexander