Mindbleeb #32 Angst en bevrijding


In Nu is geen verhaal. En daarom ook geen angst.

Volgens de boeddhistische visie vormt angst het fundament van ego. En dan niet gewone angst zoals bang zijn voor de tandarts of voor het oordeel van je partner over je nieuwe kapsel, maar veel fundamenteler angst. Existentiële angst. Angst die – volgens diezelfde visie – het directe gevolg is van de incarnatie in je lichaam. Het betreft dus angst die geheel losstaat en vooraf gaat aan de talloze redenen om bang te zijn waar je daarna in je leven nog mee te maken krijgt.

 

De oorzaak is dat onze geboorte het moment markeert waarop wij (schijnbaar) het contact verliezen met de Eenheid van non-duaal Gewaarzijn. We vallen als het ware uit de Eenheid en vinden onszelf terug, opgesloten in dit lichaam dat bepaald wordt door zwaarte, tijd en afgescheidenheid. Onze reactie daarop is er een van grote schrik die zich uit in mentale en energetische verkramping. In plaats van Zijn, zijn we ‘iemand’ geworden! Een entiteit met een vorm en een centrum waarin de vrije stroom van scheppingsenergie neerslaat, stolt en verijst. We worden als een ijsschots dobberend in de oceaan van non-duaal Gewaarzijn die we niet langer herkennen als in wezen gemaakt van hetzelfde water als onze ijsschots. In tegendeel, we zien die nu – en daarmee de rest van de wereld – als apart en afgescheiden van onszelf.

 

Na die ‘eerste geboorte’ van ego, zoals die in boeddhistische traditie genoemd wordt, volgt de tweede geboorte die bestaat uit het netwerk van activiteiten, strategieën, gedachten en gevoelens waarmee we enerzijds onze identiteit van ijsschots trachten veilig te stellen en zo lang mogelijk laten voortbestaan en anderzijds wegen zoeken om onze afkomst – de Eenheid van non-duaal Gewaarzijn – terug te vinden. Ziedaar de human condition: angst voor het leven en angst voor de dood. Angst om de wereld in te gaan die wij fundamenteel als bedreigend voor ons voortbestaan ervaren en angst voor de dood omdat dit de ultieme uitnodiging is om onze ijsschots van ego-identiteit los te laten en terug te keren in de oceaan van non-duaal Gewaarzijn.

 

Overleven

Bovenstaande klinkt misschien allemaal wat dramatisch maar vergis je niet. De angst voor het leven is minstens zo groot als de angst voor de dood. Niet voor niets staat het hele bouwwerk van ego in dienst van overleven. Het is een door het leven zelf ingebrachte programmering op zowel fysiek als mentaal niveau die alle cellen van ons lichaam aanstuurt om voort te leven en niet dood te gaan.

 

Ziel

Het punt is echter dat wij in wezen niet een bundel cellen zijn maar non-duaal Gewaarzijn, de bron waaruit die voortkomen. Ieder mens draagt bewust of onbewust het verlangen met zich mee om bij die bron, de essentie van zichzelf, terug te keren. Dat is een zielsverlangen, het verlangen om ‘thuis’ te komen bij ons ware zelf. Ego begrijpt daar niets van. Het is per definitie niet in staat om over de grenen van zijn eigen overlevingsoriëntatie heen te kijken. En kán daarom niet anders dan concluderen dat het loslaten van de identificatie als aparte entiteit – de ijsschots – gelijk staat aan dood gaan.

Vele zoekers op het spirituele pad zijn vertrouwd met dit dilemma. We willen wel loslaten, eigenlijk niets liever dan dat, maar we zijn er ook als de dood voor.

 

Dilemma

Ik worstelde lang met die diepe – bijna dierlijke – angst voor wat ik dacht dat het loslaten van mijn vorm zou inhouden. Herinneringen aan mijn jeugd doen mij aan deze situatie denken. Ik stond indertijd tijdens de verplichte zwemles uren te treuzelen op de rand van het zwembad, bang om in het diepe te springen. Een rare, onterechte angst want in het pierenbadje kon ik uitstekend zwemmen en mijn hoofd boven water houden. Het idee – niet de werkelijkheid – dat ik grond onder mijn voeten nodig had om niet te verdrinken weerhield mij lange tijd om de sprong te wagen. Het was louter het idee dat de barrière vormde, niet de waarheid. Want toen ik eenmaal sprong kon ik heerlijk rondjes zwemmen.

Iets dergelijks geldt voor de angst om onze ego-identiteit los te laten. Datzelfde ego is een uitstekende verhalenverteller. Verhalen die tot doel hebben om ons fysieke overleven veilig te stellen. Ego vertelt ons bijvoorbeeld de voorwaarden om toegang tot de hemel te krijgen en hoe je in de hel belandt als je je daar niets van aantrekt. Ego is hier dus een slechte raadgever. Zolang we daarnaar luisteren blijven we gekluisterd aan onze angst.

 

Nu

De uitweg uit dit dilemma zit niet in braaf of rebels worden maar in het doorzien van die verhalen. En de meest doorsnijdende en directe weg om je te verlossen van verhalen is om de aandacht te laten rusten op Nu. Als je tijdens meditatie, contemplatie of zomaar tijdens een wandeling even stilvalt en je aandacht terugbrengt in Nu, ontdek je al snel dat in de werkelijkheid van Nu geen verhaal te vinden is. Of beter gezegd, ze drijven nog wel door je hoofd maar je grijpt ze niet langer vast. Nu is eenvoudig Nu. Het is de enige realiteit. Nu kent geen verleden of toekomst. Er is alleen het mysterieuze, tijdloze moment van Nu. En daarin smelt je de ijsschots van je ego-identiteit als sneeuw voor de zon van je warme aandacht: in Nu. Als je vrij wilt zijn van angst en terug wilt keren bij de oceaan van non-duaal Gewaarzijn dan is Nu de oplossing. Probeer maar met de volgende oefeningen:

 

Oefening

Wat ervaar je Nu? Nu, terwijl je dit leest, vraag jezelf eens af: “wat is de afstand tot de woorden die ik lees?” Laat het antwoord niet uit je denken komen want die heeft daar zo zijn ideeën over maar uit directe ervaring in Nu. Is er dan een afstand tussen dat wat je doorgaans ‘ik’ noemt en wat je leest? Is die afstand 30 centimeter, 3 centimeter of is er helemaal geen afstand? Kun je zien dat de aanname van afstand een constructie is van de denkende geest, een interpretatie van de werkelijkheid, maar niet de werkelijkheid? De werkelijkheid van Nu leert je namelijk dat de woorden die je leest en DAT wat leest, intiem verbonden zijn. Zo verbonden dat er feitelijk geen afstand is. Het is Een.

Luister vervolgens eens naar een geluid en ontdek daar hetzelfde. Bestaat er een afstand tussen het geluid en datgene wat daarvan Gewaar is? Is er werkelijk een ‘luisteraar’, ‘iemand’ die luistert hier en een geluid daar? En is er een afstand of tijdspanne daartussenin? Kun je voelen, ervaren, weten dat geluid en DAT wat zich daarvan gewaar is, Eén is? Eén Gewaarzijn!

 

Natuurlijk is het handig dat je ego een indeling maakt, afstand bedenkt en locatie vaststelt. Dat vergroot je overlevingskansen. Maar dat zijn allemaal interpretaties van de werkelijkheid gericht op beter overleven. Niet de waarheid. Het hele leven is een schouwspel van zintuiglijke indrukken, sensaties, gedachten en gevoelens die niet ergens daar, plaatsvinden maar in de onmiddellijkheid en directheid van Nu. Nu ís het non-duale Gewaarzijn en er bestaat niets daarbuiten. Met andere woorden: je bent al ‘thuis’! Nooit weggeweest, nog werkelijk afgescheiden geraakt van de Eenheid van non-duaal Gewaarzijn. Dat leek maar zo omdat je schrok, verkrampte en van jezelf een ijsschots maakte.

 

Bovenstaande oefeningen zijn simpel maar verhelderend. Je kunt ze zelf verder toepassen en het volgende ontdekken:

  1. Verblijvend in Nu blijkt de subject-object relatie een illusie te zijn. Waarnemer en waargenomen object vervloeien tot Een.
  2. De egofuncties zoals lezen, zien, praten, autorijden, etc. blijven gewoon intact. Eenheidservaring staat het functioneren van ego niet in de weg.
  3. Zo aanwezig zijn – zintuigen helemaal open – opent je gewaarzijn voor de schoonheid en liefde waar ‘Dat wat is’ van gemaakt is. Er valt zoveel te genieten!
  4. Verblijvend in Nu verliest tijd betekenis. Tijd is het grootste obstakel voor zelfrealisatie.
  5. Nu wordt niet geboren, noch sterft het. Nu is.
  6. Dat ben jij.

 

Dit moment

De bevrijding van angst ligt niet in je pogingen om jezelf veilig te stellen noch in je inspanningen om de dood te slim af te zijn. Bevrijding van angst en de lofzang op het leven ervaar je in de aanvaarding van dit moment. Daar ligt de doorgang naar non-duaal Gewaarzijn.

 

Ik wens je heel veel plezier.

In liefde,

 

Alexander