Mindbleeb #31 T-Rex


De 60 miljoen jaar oude T-Rex en het niet-bestaan van tijd

T-Rex

 

Samen met mijn kleinzoon bezocht ik Naturalis in Leiden om de Tyrannosaurus Rex te bewonderen. In een half verduisterde zaal staart het monster – kunstig uitgelicht – ons met een bek vol scherpe tanden kwaaiig aan. Op een bordje lees ik dat deze T-Rex zo’n 60 miljoen jaar geleden de lakens uitdeelde. Steeds als ik dit soort informatie lees bekruipt mij het gevoel dat daar fundamenteel iets aan mankeert.

 

60 miljoen

 

Om te beginnen kan ik mij niets voorstellen bij die 60 miljoen jaar. Voor mijn brein is dat gewoon een getal zonder verdere betekenis behalve de vage notie dat dat wel heel lang geleden moet zijn. Maar datzelfde geldt voor 60 duizend of 6 duizend jaar geleden. Daar kan ik mij net zo weinig bij voorstellen. Ik vind het al moeilijk om 6 jaar of 6 dagen geleden te begrijpen. Ik ben prima in staat om mij te herinneren wat ik 6 dagen geleden heb gedaan maar die herinneringen vinden nu plaats, doemen nu op in mijn bewustzijn. Het zijn verbeeldingen, constructies van de mind die van alles vertegenwoordigen behalve 6 dagen geleden omdat zoiets als verleden helemaal niet bestaat, alleen in onze manier van denken. 6 Jaar of 60 miljoen jaar zijn slechts rekeneenheden, concepten verankerd in taal zonder relatie met de werkelijkheid van dit moment. Zo bezien maakt het niet uit of T-Rex 60 miljoen jaar of gisteren dood is neergevallen. Beide voorstellingen van zaken kunnen zich met hetzelfde gemak aandienen in mijn brein met als gemeenschappelijk kenmerk dat ze in nu verschijnen en daar ook weer in verdwijnen.

 

Dat geldt voor alle gedachten, alle gevoelens en alle zintuigelijke indrukken. Niets vindt ergens anders plaats dan in nu. Herinneringen uit een zogenaamd verleden vinden plaats in nu, verwachtingen over een zogenaamde toekomst ook. Wat wij aanzien voor verleden – en voor ‘toekomst’ – is niets anders dan projecties en een mentale ordening die ons brein aanbrengt in ervaringen die wij opdoen in nu. Kortom verleden en toekomst bestaan niet werkelijk. Dat zijn hulpconstructies die de mind aanbrengt om een min of meer coherent en voorspelbaar wereldbeeld op te kunnen bouwen dat ons beter in staat stelt om te overleven: in Nu.

 

‘Pure awareness of now-ness is the real Buddha.’

(Dudjom Rinpoche)

 

Nu

 

Als verleden en toekomst niet bestaan, kunnen we dan vaste grond onder onze voeten vinden in nu? Bestaat nu dan wel? Helaas. Nu is geen uiterst kleine tijdseenheid tussen verleden en toekomst. Het wonderlijke van Nu is dat het zich onttrekt aan tijd. Nu bestaat buiten tijd en juist daarom kun je je afvragen of het überhaupt wel bestaat. Als nu het enige ‘moment’ is dat echt bestaat maar tegelijkertijd geen tijdseenheid is, bestaat het tegelijkertijd ook niet. Waarmee we plompverloren belanden in de heerlijke paradoxen die eigen zijn aan non-duaal Gewaarzijn.

 

Tijd

 

Hoe verhouden de door het brein bedachte tijd (verleden en toekomst) en de tijdloosheid van Nu zich dan met elkaar? Tijd markeert de geboorte van ‘ik’. Zodra ‘ik’ er ben als degene die denkt, voelt en ervaart, begint tijd te tikken. Totdat ‘ik’ er niet meer is. Maar het wegtikken van de tijd en alle ervaringen die ‘ik’ daarin opdeed, vinden plaats in Nu en dus in tijdloosheid. Vanwege de afwezigheid van tijd in Nu kan niet gezegd worden dat er ooit werkelijk iets is gebeurd. Gebeurtenissen (herinneringen, gedachten, gevoelens) kunnen immers alleen bestaan dankzij tijd? Ze verschijnen en verdwijnen en we herkennen die beweging als tijd maar die eeuwige stroom van veranderende vormen, gedachten en gevoelens vindt plaats tegen de roerloze achtergrond het tijdloze Nu. Zonnestelsels verschijnen en verdwijnen in tijd. Hetzelfde geldt voor de lente die verschijnt als de winter verdwijnt. Gedachten over deze Mindbleep verschijnen en verdwijnen. Het is deze schijnbare beweging die wij coderen als tijd. Creatie, schepping is de geboortegrond van tijd.

 

Maar Nu, het ‘moment’ dat geen tijdsduur heeft splijt verleden en toekomst, snijdt dwars door de tijd en voert ons direct terug naar het eeuwige, tijdloze, grenzeloze ondeelbare Non-duale Gewaarzijn zelf. Zoals Dudjom Rinpoche in zijn gedicht schrijft: ‘Puur gewaarzijn van ‘Nu-heid’ is de werkelijke Boeddha!’ Het is de bron en oorsprong van tijd zonder daar ooit door beïnvloed te worden.

 

DAT ben jij

 

Wie kan zich bewust zijn van dit tijdloze Nu, de enige echte Boeddha? Wie is er de bron daarvan? Wie anders dan jijzelf! Zoals Longchenpa, de Tibetaans Boeddhistische leraar uit de 13 eeuw (wat is tijd) al schreef: ‘alles wat je waarneemt is een projectie van jouw Gewaarzijn.’

 

Dit Gewaarzijn is wie je bent, niet de projecties die in dat Gewaarzijn verschijnen, hoe groots of meeslepend ook. Wat je bent staat buiten tijd, is stil, onbeweeglijk, onveranderlijk, tijdloos. Het grote wonder is dat dit onbeweeglijke, tijdloze onveranderlijke Gewaarzijn zich manifesteert als de totaliteit van de wereld die wij buiten onszelf denken waar te nemen, als de wereld van tijd.

 

Meditatie

 

En binnen die schijnbare wereld van tijd is alle tijd voor indelingen, jaartallen, tijdlijnen, gedachten over verleden en toekomst. Dus ook voor gedachten over 60 miljoen jaar, of over gisteren of straks. Er is zelfs tijd om over Nu te peinzen hoewel geen gedachte je er dichter bij in de buurt brengt. Over Nu kun je niet denken. Maar je kunt het wel ervaren door daarbij terug te keren en erin te verblijven. Dat is de functie van meditatie; jezelf uit de tijd halen en rusten in de tijdloze aanwezigheid van Nu. Om je te herinneren dat je niet 60 miljoen jaar of 60 jaar oud bent maar tijdloos, moeiteloos en onbegrensd Nu. Daar ben je thuis.

 

Het is overigens aan te raden om die tentoonstelling te bezoeken. Ik heb genoten van de buitengewoon creatieve manieren waarmee de makers met interactieve gadgets en infotainment zowel kinderen als hun ouders een geweldige middag bezorgen. Voor we het wisten was het sluitingstijd.

 

In liefde,

 

Alexander